TH EN

Home : สาระน่ารู้เรื่องสุขภาพ : อายุรกรรม

Carotid Duplex คือ การตรวจอะไร?

Carotid Duplex คือ การตรวจอะไร?
ตอบ : การตรวจหลอดเลือดที่คอ ( Carotid Duplex Ultrasounds)
 
Carotid Duplex Ultrasounds เป็นการตรวจหลอดเลือดใหญ่ที่คอ ( common carotid artery) ที่ไปเลี้ยงสมองส่วนหน้า และตรวจหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองส่วนหลัง ( Vertebral artery) ด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง เพื่อตรวจดูการไหลเวียนเลือดที่ขึ้นไปเลี้ยงสมอง และตรวจหลอดเลือดว่ามีคราบหินปูนหรือคราบไขมัน ( Plaque) เกาะอยู่ภายในหลอดเลือดหรือไม่ และสามารถวัดขนาดของ Plaque ได้ เพราะเมื่อมีการหนาตัวมากขึ้น จะทำให้เลือดไหลเวียนไม่สะดวก และอาจทำให้เส้นเลือดที่ขึ้นไปเลี้ยงสมองเกิดการตีบหรือตัน การตรวจนี้สามารถช่วยในการประเมินผู้ป่วยที่เป็นโรคอัมพาต และช่วยในการวินิจฉัย ติดตามสภาพของหลอดเลือดในสมองของผู้ป่วยในขณะที่ผู้ป่วยอยู่ในห้องผู้ป่วยหนักได้
 
อาการที่สงสัยว่าอาจมีการตีบของเส้นเลือด carotid
 
ตาบอดเพียงส่วนหนึ่งของตา มักจะเป็นข้างเดียว อาจเป็นเพียงชั่วคราว เพราะลิ่มเลือดไปอุดเส็นเลือดไป retina ถ้าแพทย์ดูในลูกตาอาจเห็นเส้นเลือดที่อุดตัน
เป็นอัมพาตแขนขา หรือ พูดไม่ออก นึกออกแต่พูดไม่เป็นคำพูด แต่เป็นอยู่ไม่นาน อาจเพียงไม่กี่นาทีไม่กี่ชม. แล้วหายเอง เพราะลิ่มเลือดที่หลุดไปสมองเล็กมาก ถ้าคนไข้นอนใจไม่ไปหาหมอ หรือหมอนอนใจ ไม่ให้ความสำคัญกับอาการที่คนไข้บอก คราวหน้าลิ่มเลือดอาจใหญ่ เกิดอัมพาตถาวร อาการชั่วคราวแบบนี้เรียก TIA (transient ischemic attack) เป็นอาการที่พบบ่อยมาก แต่คนส่วนใหญ่รวมทั้งแพทย์ให้ความสนใจไม่พอ ถ้าไม่เจาะจงถาม คนไข้ก็ไม่บอกคิดว่าเรื่องเล็ก
อีกอย่างคือการเป็นลม ล้มลงโดยไม่มีสาเหตุ อยู่ดีๆก็ล้ม เรียก drop attack อันนี่บางที่เป็นอาการของเส้นเลือด carotid ตีบได้ แต่สาเหตุอื่นก็มาก
อาการทั้งสามอย่างที่กล่าวไว้จะต้องหาสาเหตุโดยไม่รั้งรอ ถ้าแพทย์ฟังเสียงตรงเส้นเลือด carotid ที่คอ อาจจะได้ยินเสียงฟู่ๆ (คล้ายเม้มปากเป่า) เรียก bruit เพราะเลือดในเส้นเลือดไหลปั่นป่วน ถ้าไม่ได้ยินไม่ได้หมายความว่าปกติ เพราะการตีบมากน้อยไม่ได้มีความสัมพันธ์ ( correlate) กับความดังของเสียงฟู่ๆ (ตีบน้อยอาจดังมาก ตีบมากอาจดังน้อย) เพียงแต่ชวนให้สงสัยมากขึ้น
 
 
 
แล้วมีวิธีการตรวจอย่างไร?
 
ตอบ : วิธีการตรวจเป็นการตรวจโดยใช้เครื่องอัลตราซาวด์ที่มี Program ที่ใช้ตรวจเล้นเลือดโดยเฉพาะ ซึ่งทางการแพทย์เรียกว่า Color Doppler Ultrasound
 
การตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูงคือ คลื่นเสียงที่สะท้อนกลับจากการกระทบกับเม็ดเลือดที่กำลังเคลื่อนอยู่ในหลอดเลือดจะมีความถี่เปลี่ยนไป (Doppler effect)  ถ้าเม็ดเลือดไหลเข้าหาหัวตรวจความถี่จะสูงขึ้น   และความถี่จะลดลงถ้าเม็ดเลือดไหลออกจากหัวตรวจ เปรียบได้กับเวลาเราเดินสวนกับรถไฟเสียงหวูดจะแหลมขึ้นในระยะแรก และเสียงหวูดจะทุ้มลงเรื่อยๆเมื่อเราเดินไป ทางท้ายขบวนห่างจากหัวรถจักรมากขึ้นเรื่อยๆ   นอกจากจะสามารถบอกทิศทางการไหลของเลือดแล้ว Doppler US ยังสามารถคำนวณความเร็วได้   ซึ่งจะนำไปใช้บอกความรุนแรงของการตีบแคบของหลอดเลือด โดยใช้หลักที่ว่าน้ำจะไหลเร็วขึ้นเมื่อผ่านท่อที่แคบลง
ความเร็วของเม็ดเลือดจะถูกนำไปเป็นแกนตั้ง โดยมีเวลาเป็นแกนนอน กราฟที่ได้เรียกว่า spectral waveform  หลอดเลือดแดง , ดำ ของแขน ขา หรือส่วนต่างๆของลำตัวจะมี waveform ต่างกันและความผิดปกติของ waveform ในตำแหน่งหนึ่งอาจจะเหมือน waveform ปกติของอีกตำแหน่งได้    waveform ที่ผิดปกติจะบ่งถึง สาเหตุเช่น ตีบ ( stenosis), ตัน ( occlusion ) , รอยรั่วของเส้นเลือด ( arteriovenous fistula)
วิวัฒนาการต่อเนื่องจาก Doppler US เพื่อความสะดวกรวดเร็วในการตรวจ   ภายในหลอดเลือดที่มีเม็ดเลือดไหล มี Doppler shift จะถูกระบายสี  โดยแบ่งเป็นเลือดไหลเข้าหาหัวตรวจสีหนึ่งและไหลออกจากหัวตรวจอีกสีหนึ่ง ( มักจะเป็นสีแดงหรือส้ม กับสีน้ำเงิน)   สีทั้ง 2 นี้จะสลับกันได้โดยปุ่มที่ตัวเครื่อง   ฉะนั้นเส้นเลือดแดง( artery ) และเส้นเลือดดำ( vein ) ที่ขนานกันไปจะมีสีตรงข้ามกัน โดยไม่เจาะจงว่า artery จะเป็นสีแดงและ vein จะเป็นสีน้ำเงิน
ความเสี่ยง และผลข้างเคียงของการตรวจรักษา
 
ไม่มีผลข้างเคียง , ปลอดภัย , ไม่เจ็บปวด , ทำซ้ำได้โดยไม่อันตราย
 
ข้อจำกัด ผู้ที่คอสั้นมาก คอหนามาก จะทำให้เห็นหลอดเลือดได้ไม่ชัดเจน
 
การปฏิบัติตัวก่อน-หลัง
 
ไม่ต้องงดน้ำและอาหาร
ไม่ต้องเตรียมตัวใดๆ ทั้งก่อน-หลังตรวจ
ไม่มีข้อห้ามในการปฏิบัติตัวก่อน-หลังตรวจ
ระยะเวลาที่ใช้ในการตรวจ 30-45 นาที
 
ถาม : ตรวจเพื่ออะไร
 
ตอบ : หาความผิดปกติของเส้นเลือดที่คอว่ามีการอุดตันของลิ่มเลือดที่คอ ว่ามีลิ่มเลือดกี่เกาะอยู่ที่ผนังหลอดเลือดกี่ % ซึ่งอาจเป็นสาเหตุของอาการสมองขาดเลือดไปเลี้ยงตามที่ได้กล่าวมาแล้ว
 
ผู้ที่จะต้องรับการตรวจ Carotid Duplex Ultrasounds
 
ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต เพื่อดูรอยโรคของหลอดเลือดแดง carotid และติดตามผลเป็นระยะ
ผู้ป่วยที่เคยมีอาการสมองขาดเลือดไปเลี้ยงชั่วคราว
ผู้ป่วยที่มีเสียงฟู่ ผิดปกติที่หลอดเลือดแดง carotid ทั้งรายที่มีอาการ และไม่มีอาการของ โรคหลอดเลือดสมองที่มีการขาดเลือดเฉพาะที่
ผู้ที่ต้องผ่าตัดโรคหลอดเลือดอื่นๆ เช่น ผ่าตัดตัดต่อหลอดเลือดแดงหัวใจในรายที่มีหลอด เลือดแดงหัวใจอุดตัน เพื่อตรวจประเมินค่าก่อนนำผู้ป่วยไปผ่าตัด
ตรวจสุขภาพเบื้องต้นสำหรับผู้ที่มีประวัติเป็น โรคความดันโลหิตสูง , เบาหวาน , ไขมันใน เลือดสูง หรือผู้ที่มีประวัติมีบุคคลในครอบครัวเป็นอัมพาต จากอาการสมองขาด
 
ถาม : ประโยชน์ของการตรวจ
ตอบ :
 
เพื่อดูรอยโรคของหลอดเลือดแดงที่คอ ( carotid artery )
เพื่อดูว่าเส้นเลือดที่คอ ( carotid artery) มีลิ่มเลือดอุดตันเส้นเลือด
 
 
โดย นพ.สาโรจน์ บุญลือ (แพทย์รังสีวิทยา)